ADV-dagen: wat ze zijn, hoe ze opbouwen en wanneer ze vervallen

Bij een installatiebedrijf in Apeldoorn ontstond vorig jaar in november een vervelend rekensommetje. Vierendertig monteurs, contract van 36 uur, rooster van 40 uur. Op papier klopte alles. Tot de administratie ontdekte dat er 611 ADV-uren openstonden en de cao voorschreef dat het saldo op 31 december leeg moest zijn.

Zes weken. Vierendertig man. En een orderportefeuille die vol zat.

Dit is het klassieke ADV-probleem, en het heeft weinig met de wet te maken. Want ADV-dagen staan nergens in het Burgerlijk Wetboek. Ze bestaan alleen als jouw cao of arbeidsovereenkomst ze regelt, en dat maakt de spelregels per sector totaal anders.

In het kort

• ADV staat voor arbeidsduurverkorting: uren waarmee een medewerker de werkweek verkort zonder dat het loon daalt.
• Er is geen wettelijk recht op ADV. Alleen een cao, een arbeidsovereenkomst of een bedrijfsreglement kan het toekennen.
• ADV-dagen zijn geen vakantiedagen. Andere vervaltermijn, andere uitbetalingsregels, andere opbouw tijdens ziekte.
• In 2026 hebben maar 31 van de 141 grootste cao's afspraken over betaalde roostervrije dagen, samen 26% van de werknemers (Cao-afspraken 2026, Ministerie van SZW).
• Meestal vervallen ADV-uren aan het einde van het kalenderjaar en hoef je ze bij uitdiensttreding niet uit te betalen.

Inhoudsopgave

1. [Wat zijn ADV-dagen?](#wat-zijn-adv-dagen)
2. [ADV of ATV: hetzelfde potje, andere naam](#adv-of-atv)
3. [ADV versus vakantiedagen: drie regimes op een rij](#adv-versus-vakantiedagen)
4. [Hoe ADV wordt opgebouwd: twee modellen](#hoe-adv-wordt-opgebouwd)
5. [Hoeveel Nederlanders hebben eigenlijk ADV?](#hoeveel-nederlanders-hebben-adv)
6. [Wanneer vervallen ADV-dagen?](#wanneer-vervallen-adv-dagen)
7. [Ziek op een ADV-dag](#ziek-op-een-adv-dag)
8. [Uitbetalen en einde dienstverband](#uitbetalen-en-einde-dienstverband)
9. [Waar ADV in het rooster misgaat](#waar-adv-in-het-rooster-misgaat)
10. [Veelgestelde vragen](#veelgestelde-vragen)

Wat zijn ADV-dagen?

ADV betekent arbeidsduurverkorting. Het zijn uren die een medewerker inzet om korter te werken dan de standaard werkweek, terwijl het salaris ongemoeid blijft. Een middag per week vrij, of een handvol vrije dagen die je per kwartaal opneemt.

De herkomst is historisch. In de jaren tachtig ging de werkweek in veel sectoren van 40 naar 38 of 36 uur, en om de productie niet te verstoren bleef men in de praktijk 40 uur werken. Het verschil kwam in een potje. Dat potje heet ADV.

Juridisch telt vooral dit: arbeidsduurverkorting kent geen wettelijke regeling. Waar wettelijke vakantiedagen in artikel 7:634 BW staan en niemand daaronder kan gaan zitten, hangt ADV volledig af van wat is afgesproken. Staat er niets in de cao, het contract of een reglement? Dan bestaat er geen ADV.

Wat wél altijd geldt, ook bij ADV: de Arbeidstijdenwet. Maximaal 12 uur per dienst, maximaal 60 uur per week, en gemiddeld niet meer dan 48 uur per week over een periode van 16 weken. ADV verschuift alleen wanneer iemand werkt; het rekt de wettelijke plafonds niet op.

ADV of ATV: hetzelfde potje, andere naam

De twee afkortingen worden door elkaar gebruikt en in de dagelijkse praktijk bedoelen mensen hetzelfde. Toch is er volgens CNV een verschil in oorsprong: bij zuivere ADV gaat de werkweek zelf omlaag, van 40 naar 36 uur met gelijkblijvend loon, terwijl bij ATV de medewerker 40 uur blijft werken en in ruil extra betaalde vrije dagen krijgt. Het inkomen blijft in beide gevallen intact. Alleen de vorm verschilt.

In cao-teksten zie je nog een derde term: roostervrije dagen. Dat is de formulering die het ministerie zelf gebruikt, en als je in cao-taal zoekt levert roostervrij vaker treffers op dan ADV.

Onthoud: de naam bepaalt niet je verplichtingen. De cao-tekst doet dat.

ADV versus vakantiedagen: drie regimes op een rij

Hier ligt de grootste bron van fouten in de verlofadministratie. Werkgevers gooien vakantie-uren en ADV-uren op één hoop, en juridisch zijn dat drie verschillende dingen.

Lees die laatste twee rijen nog eens. Een medewerker die vertrekt met 40 openstaande ADV-uren heeft daar in beginsel geen cent recht op, terwijl 40 openstaande vakantie-uren tot op de euro moeten worden afgerekend. Precies dat verschil maakt het onhandig als beide in dezelfde kolom van een spreadsheet staan.

Hoe die vervaltermijnen bij vakantie precies uitpakken, leggen we uit in ons artikel over bovenwettelijke vakantiedagen.

Hoe ADV wordt opgebouwd: twee modellen

Model 1: de werkweek is al korter

De eenvoudigste variant. Contract 36 uur, rooster 36 uur, verkorting al verwerkt. Er ontstaat geen saldo en niemand hoeft aan het einde van het jaar iets in te halen.

Deze vorm zie je in de zorg, bij gemeenten en in delen van het onderwijs. Rustig in de administratie, maar minder flexibel: je kunt de uren niet opsparen voor een drukke of juist stille periode.

Model 2: je bouwt op door meer te werken

Hier ontstaat het saldo. Het contract zegt 36 uur, het rooster zegt 40 uur, en die vier uur per week schuiven naar een ADV-potje. Na verloop van tijd staan daar vrije dagen tegenover.

Reken het eens door voor een fulltimer met 46 gewerkte weken per jaar:

40 uur rooster - 36 uur contract = 4 ADV-uren per week

4 x 46 = 184 ADV-uren

184 / 8 = 23 ADV-dagen per jaar

Drieëntwintig dagen. Boven op de vakantiedagen. Dat is een substantieel deel van het jaar, en het verklaart waarom cao's in de industrie en de bouw vaak een deel van de ADV collectief aanwijzen: verplichte roostervrije dagen rond bouwvak, kerst of hemelvaart.

Let op het verschil met overwerk. ADV-uren ontstaan doordat het rooster structureel boven de contracturen ligt, niet doordat iemand incidenteel doorwerkt. Uren die daar nog eens bovenop komen zijn overuren, met een eigen toeslagregime. In ons artikel over overwerk en de vergoeding daarvan staat waar die grens precies loopt.

Hoeveel Nederlanders hebben eigenlijk ADV?

Minder dan de meeste mensen denken. En dit is het cijfer dat je op geen enkele andere ADV-pagina vindt.

Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoekt jaarlijks de inhoud van de grootste cao's. In de rapportage *Cao-afspraken 2026* gaat het om 141 cao's, samen 5,4 miljoen werknemers, oftewel 87% van alle werknemers die onder een cao vallen. Een stevige steekproef.

De uitkomst: in 31 van die 141 cao's zijn afspraken gemaakt over betaalde roostervrije dagen. Eenentwintig bedrijfstakcao's en tien ondernemingscao's. Samen dekken die 26% van de werknemers.

Ruim driekwart van de Nederlandse cao-werknemers heeft dus geen betaalde ADV. Het zwaartepunt zit in de industrie, met twaalf cao's, en in de bouw, waar vijf van de zes onderzochte cao's een regeling kennen.

Twee cijfers uit hetzelfde rapport helpen om dit te plaatsen. De gemiddelde arbeidsduur van een voltijdmedewerker is 37,2 uur per week, precies gelijk aan 2025. En 45% van de werknemers, zo'n 2,5 miljoen mensen, valt in de bandbreedte van 36 tot 37 uur per week. De verkorting van de werkweek is met andere woorden grotendeels al in de contracten verwerkt, en niet in losse vrije dagen.

Dat verklaart een misverstand dat we vaak zien. Een supermarkt in Tilburg met 45 medewerkers beloofde nieuwe kassamedewerkers bij het onboarden "ADV-dagen zoals in de cao". Hun cao kende die niet. Vier maanden later stond er een verlofsaldo in het systeem dat nergens op gebaseerd was, en dat je vervolgens niet zomaar kunt intrekken; een eenzijdig toegekende arbeidsvoorwaarde wordt na verloop van tijd een verkregen recht.

Controleer dus eerst de cao-tekst. Daarna het contract. Pas daarna het systeem.

Wanneer vervallen ADV-dagen?

Er bestaat geen wettelijke vervaltermijn voor ADV, om de simpele reden dat er geen wet over ADV bestaat. De cao bepaalt het, en de meeste cao's hanteren het einde van het kalenderjaar.

Dat is strenger dan bij vakantie. Wettelijke vakantiedagen blijven volgens artikel 7:640a BW nog zes maanden na het opbouwjaar geldig, bovenwettelijke dagen zelfs vijf jaar. ADV-uren zijn vaak per 1 januari simpelweg weg.

En dat is precies waarom het bedrijf in Apeldoorn in november in de problemen kwam. Zeshonderdelf uren met een deadline van zes weken. Uiteindelijk kwamen ze eruit met een gedeeltelijke afkoop op basis van een aanvullende afspraak met de ondernemingsraad, maar het had een kwartaal eerder gesignaleerd moeten worden.

Wat ons opvalt in de praktijk: bijna elke cao die ADV kent, kent ook een uitloopbepaling. Een kwartaal extra, of overheveling van een beperkt aantal dagen naar het nieuwe jaar. Werkgevers weten dat niet en gaan uit van een harde 31 december. Zoek die bepaling op voordat je iemand dwingt vrij te nemen in de drukste week van het jaar.

Ziek op een ADV-dag

Twee vragen die door elkaar worden gehaald, met verschillende antwoorden.

Bouwt een zieke medewerker ADV op? Doorgaans niet. CNV formuleert het helder: je bouwt geen adv of atv op als je ziek bent, tenzij de cao of het contract iets anders bepaalt. Een opvallend verschil met vakantiedagen, waar de opbouw tijdens ziekte gewoon doorloopt.

En als iemand ziek wordt op een geplande ADV-dag? Bij vakantie is de lijn duidelijk: ziektedagen tellen niet als vakantie, tenzij de werknemer daarmee instemt. Bij ADV geldt die bescherming niet automatisch, en in veel cao's vervalt de dag gewoon. De medewerker is vrij, wordt ziek, en de dag is toch afgeboekt.

Vind je dat wrang? Veel ondernemingsraden ook. Voor nu geldt: check de cao-tekst en communiceer de regel vooraf. Niet nadat iemand zich op een vrije dag heeft ziekgemeld.

Uitbetalen en einde dienstverband

Tijdens het dienstverband worden ADV-uren meestal niet uitbetaald. Ze zijn bedoeld als vrije tijd, niet als loon. Sommige cao's staan afkoop toe, vaak met een maximum aantal dagen en met instemming van beide partijen.

Bij uitdiensttreding wordt het onderscheid met vakantie hard. Openstaande vakantiedagen moet je afrekenen; dat is geen keuze maar een verplichting uit artikel 7:641 BW. Openstaande ADV-uren hoeft de werkgever niet uit te betalen, tenzij de cao dat expliciet regelt.

Een rekenvoorbeeld. Een verpleeghuis in Deventer met 78 medewerkers laat een teamleider vertrekken per 1 september. Saldo bij vertrek: 62 vakantie-uren en 24 ADV-uren, bruto-uurloon 24,50 euro. De eindafrekening bevat 62 x 24,50 = 1.519 euro bruto voor de vakantie-uren, plus vakantietoeslag. De 24 ADV-uren staan op nul, omdat hun cao daar niets over regelt.

Bij Shyfter zien we hier de meeste discussie ontstaan. Een vertrekkende medewerker leest zijn saldo af in de app, ziet 86 uur staan en verwacht 86 uur uitbetaald te krijgen. De fout zit niet in de wet maar in de weergave: telt de administratie ADV en vakantie in één teller op, dan wek je een verwachting die je niet kunt nakomen. Twee tellers, twee labels. Dat lost negen van de tien conflicten op voordat ze ontstaan.

Waar ADV in het rooster misgaat

ADV is een planningsvraagstuk vermomd als loonvraagstuk. Zodra het saldo groeit, groeit ook de bezettingsopgave, want elke opgenomen ADV-dag is een dienst die iemand anders moet draaien.

Drie dingen houden dat beheersbaar. Ten eerste: gescheiden tellers. Vakantie-uren, ADV-uren en overuren horen nooit in dezelfde kolom, en een verlofregistratie die de categorieën apart houdt voorkomt zowel juridische fouten als verkeerde verwachtingen. Ten tweede: bouw op uit werkelijk gewerkte tijd en niet uit het geplande rooster, want het verschil tussen plan en realiteit is in de horeca en de zorg zelden nul. Koppel de opbouw dus aan de urenregistratie, niet aan wat er in januari op papier stond. En ten derde: signaleer per kwartaal. Wie in november ontdekt dat er 600 uur openstaat, heeft geen ADV-probleem maar een timingprobleem.

In ploegenroosters komt er nog een laag bij. Een vijfploegendienst met een contract van 33,6 uur en een rooster van 36 uur produceert per definitie ADV, en die uren moeten in de roostercyclus zelf worden ingepland omdat je een ploeg niet halfleeg kunt laten draaien. Hoe je zoiets opzet staat in ons artikel over ploegendienst.

Bouw je het rooster van de grond af opnieuw op, neem de ADV-verplichting dan meteen mee in de bezettingsnorm. Ons stappenplan voor het dienstrooster maken begint daar niet voor niets. Voor structurele uren boven de contractuele arbeidsduur is er een aparte overurenmodule, zodat de twee categorieën ook in de rapportage gescheiden blijven.

Praktisch punt tot slot. Medewerkers vragen ADV bijna altijd aan op hun mobiel, tussen twee diensten, en niet achter een bureau. Duurt het aanvragen langer dan het opnemen leuk is, dan blijven de saldi staan. En dan zit je in november weer met hetzelfde rekensommetje.

Veelgestelde vragen

Heb ik wettelijk recht op ADV-dagen?

Nee. Er bestaat geen wettelijke regeling voor arbeidsduurverkorting. Het recht ontstaat alleen via een cao, je arbeidsovereenkomst of een bedrijfsreglement. In 2026 kent maar 26% van de cao-werknemers een regeling voor betaalde roostervrije dagen.

Wat is het verschil tussen ADV en ATV?

Bij ADV wordt de werkweek zelf korter, bijvoorbeeld van 40 naar 36 uur, met hetzelfde loon. Bij ATV blijf je 40 uur werken en krijg je extra betaalde vrije dagen. Het resultaat voor je inkomen is gelijk. In cao-teksten heet het vaak roostervrije dagen.

Vervallen ADV-dagen automatisch aan het einde van het jaar?

In de meeste cao's wel, maar er is geen wettelijke termijn. Veel cao's kennen een uitloopbepaling waarmee een beperkt aantal dagen meegaat naar het nieuwe jaar. Zoek die bepaling op voordat je een saldo laat verdampen.

Moet ik ADV uitbetalen als iemand uit dienst gaat?

Niet verplicht, tenzij de cao het regelt. Openstaande vakantiedagen moet je wel afrekenen op grond van artikel 7:641 BW. Dat verschil is de reden om beide saldi in de administratie strikt gescheiden te houden.

Bouwt een zieke medewerker ADV op?

Doorgaans niet, tenzij de cao of het contract iets anders bepaalt. Bij vakantiedagen loopt de opbouw tijdens ziekte wel door. Wordt iemand ziek op een geplande ADV-dag, dan vervalt die dag in veel cao's alsnog.

Mag ik als werkgever bepalen wanneer ADV wordt opgenomen?

Meestal gedeeltelijk. Cao's in de industrie en de bouw wijzen een deel van de roostervrije dagen collectief aan, bijvoorbeeld rond de bouwvak of tussen kerst en nieuwjaar. Over de resterende dagen beslist de medewerker, binnen de grenzen van het bedrijfsbelang.

Zet je ADV-administratie op orde

ADV is geen ingewikkeld onderwerp, maar het is wel een onderwerp met drie potjes, drie regimes en één deadline per jaar. Zolang die drie potjes gescheiden blijven en het saldo per kwartaal zichtbaar is, gebeurt er niets vervelends in november.

Shyfter houdt vakantie-uren, ADV-uren en overuren automatisch apart, bouwt ze op uit de daadwerkelijk geklokte tijd en laat de planner in één oogopslag zien welke saldi tegen hun vervaldatum aanlopen. Medewerkers vragen hun dagen aan in de app; de manager keurt goed of af en het rooster wordt direct bijgewerkt.

Vraag een gratis demo aan en bekijk hoe dat werkt voor jouw sector. Tien minuten, en je weet of het bij je manier van plannen past.

Bronnen

• Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, *Cao-afspraken 2026*
• CBS, Cao-lonen, contractuele loonkosten en arbeidsduur
• Arbeidsrechter.nl, Arbeidsduurverkorting (ADV/ATV)
• CNV, Alles over adv-dagen en atv-dagen
• Burgerlijk Wetboek, artikelen 7:634, 7:640a, 7:641 en 7:642