Zwangerschapsverlof in Nederland: duur, aanvraag en uitkering

In Nederland heeft een zwangere werknemer recht op minimaal zestien weken betaald verlof rond de bevalling. Dat verlof valt onder de Wet arbeid en zorg, kortweg de WAZO, en UWV betaalt de uitkering: 100% van het dagloon, tot het wettelijke maximum. Zestien weken klinkt simpel. In de praktijk zit er een hoop in: wanneer mag het verlof ingaan, wat gebeurt er als de baby te vroeg of te laat komt, en hoe regel je de uitkering precies?

Dit artikel zet de regels op een rij. Voor de aanstaande ouder, maar net zo goed voor de werkgever die de planning rond moet krijgen.

Wat is zwangerschapsverlof precies?

Veel mensen gooien twee dingen op één hoop. Toch zijn het twee aparte stukken verlof. Het zwangerschapsverlof is het deel vóór de uitgerekende datum. Het bevallingsverlof is het deel daarna. Samen heten ze het zwangerschaps- en bevallingsverlof, en samen vormen ze die zestien weken.

De basis ligt vast in de WAZO. Die wet regelt niet alleen het recht op verlof, maar ook de bescherming die erbij hoort: een werkgever mag een werknemer niet ontslaan tijdens de zwangerschap of het bevallingsverlof. Het loon loopt door via een uitkering, dus de werknemer levert in principe niets in.

Bij Shyfter zien we vaak dat de verwarring niet bij de werknemer zit, maar bij de planning op de werkvloer. Een manager weet dat iemand "met zwangerschapsverlof gaat", maar niet precies vanaf wanneer en voor hoelang. Dat is jammer, want de wet geeft genoeg houvast om het ruim van tevoren in te plannen.

Hoelang duurt het zwangerschapsverlof?

De zestien weken zijn een minimum, geen vast getal. Hoe ze precies verdeeld worden, hangt af van wanneer het verlof ingaat en wanneer het kind geboren wordt.

Voor de bevalling

Het zwangerschapsverlof mag ingaan tussen zes en vier weken voor de uitgerekende datum. De werknemer kiest dat zelf. Wie tot het laatste moment wil doorwerken, moet uiterlijk vier weken voor de uitgerekende datum stoppen. Dat is geen advies, dat is verplicht.

Begint iemand bijvoorbeeld vijf weken van tevoren, dan gebruikt ze vijf weken zwangerschapsverlof. De week die ze niet voor de bevalling opneemt, gaat niet verloren. Die wordt achteraf bij het bevallingsverlof opgeteld.

Na de bevalling

Na de geboorte volgt het bevallingsverlof. Dat duurt minstens tien weken, en die tien weken staan vast. Ook als de baby een paar dagen eerder of later komt dan gepland, blijven die tien weken overeind.

Reken het eens door. Zes weken voor de bevalling plus tien weken erna is precies zestien. Start iemand pas vier weken van tevoren, dan zijn het vier weken vooraf en twaalf weken achteraf. Het totaal blijft zestien, maar de verdeling schuift.

Als de baby te vroeg of te laat komt

En dan de werkelijkheid: een uitgerekende datum is een schatting. Komt het kind later dan verwacht, dan tellen die extra dagen niet mee als bevallingsverlof. De werknemer krijgt ze er bovenop. Het bevallingsverlof van tien weken begint immers pas op de dag na de bevalling. Wie een week "uitloopt", houdt dus alsnog de volle tien weken erna.

Komt de baby juist eerder, dan worden de niet-opgenomen verlofdagen van vóór de bevalling toegevoegd aan het deel erna. Zo komt de werknemer in beide gevallen aan minimaal zestien weken. De wet is hier streng in het voordeel van de ouder.

Bij een meerling

Verwacht iemand een tweeling of meer, dan gelden ruimere regels. Het zwangerschapsverlof mag dan al tien tot acht weken voor de uitgerekende datum ingaan. Het totale verlof loopt op tot ongeveer twintig weken. Logisch, want de belasting van een meerlingzwangerschap is groter en de bevalling komt vaker eerder.

Het bevallingsverlof spreiden

Niet iedereen wil tien weken aan één stuk thuiszitten. Sinds 2015 mag dat ook anders. Na de eerste zes weken bevallingsverlof, die altijd aaneengesloten zijn, kan de werknemer de resterende weken spreiden over een langere periode. In overleg met de werkgever, en uitgesmeerd over maximaal dertig weken.

Een voorbeeld uit de praktijk. Een verloskundigenpraktijk in Groningen had een medewerker die na haar herstel graag in deeltijd wilde terugkeren. Door de laatste vier weken bevallingsverlof te spreiden over een aantal maanden, kon ze rustig opbouwen zonder verlofdagen in te leveren. De praktijk hield ondertussen meer grip op de bezetting. Dat soort maatwerk vraagt wel om een planning die meebeweegt.

De aanvraag voor spreiden moet binnen drie weken na de bevalling bij de werkgever liggen. De werkgever mag het verzoek alleen weigeren bij een zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang. In de meeste gevallen is er met een beetje vooruit plannen prima uit te komen.

De uitkering: wat krijg je betaald?

Hier zit een misverstand dat hardnekkig blijft hangen. Tijdens het verlof betaalt niet de werkgever het loon door, maar UWV. Het gaat om een WAZO-uitkering ter hoogte van 100% van het dagloon. Dat is fijn nieuws voor de werknemer: geen inkomensgat.

Er zit wel een plafond op. De uitkering wordt berekend over het dagloon, maar nooit meer dan het wettelijke maximumdagloon. Begin 2025 lag dat maximum rond de 290 euro per dag (bron: UWV). Wie meer verdient dan dat plafond, krijgt over het meerdere geen uitkering. Voor de meeste werknemers in de horeca, de retail en de zorg speelt dat plafond geen rol, omdat hun dagloon eronder blijft.

De werkgever schiet de uitkering meestal voor en krijgt dat bedrag van UWV terug. Voor de werknemer verandert er op het loonstrookje dus niets zichtbaars. Het geld komt alleen uit een andere bron.

Zelfstandig ondernemer? Dan loopt het via de ZEZ-uitkering, de regeling voor zwangere zelfstandigen. Ook die duurt minimaal zestien weken en wordt door UWV uitbetaald. De hoogte hangt af van het inkomen of het aantal gewerkte uren in het jaar ervoor, met het minimumloon als bovengrens.

Zo vraag je het verlof aan

De papierwinkel valt mee, mits je de termijnen kent. De werknemer meldt minimaal drie weken voor de gewenste ingangsdatum aan de werkgever dat ze met verlof gaat, en op welke dag. Daarbij hoort een verklaring van de verloskundige of arts met de uitgerekende datum.

De werkgever regelt vervolgens de uitkering bij UWV. Dat kan online, via het werkgeversportaal. Het is verstandig om dat niet op het laatste moment te doen; UWV heeft even nodig om alles te verwerken, en niemand zit te wachten op een uitkering die te laat binnenkomt.

Wordt de werknemer ziek door de zwangerschap nog vóór het verlof ingaat? Dan valt dat onder de Ziektewet en betaalt UWV ook in die periode. Het reguliere zwangerschapsverlof staat daar los van.

Wat het voor werkgevers betekent

Voor een ondernemer is zwangerschapsverlof vooral een planningsvraagstuk. Zestien weken is lang genoeg om een gat te laten vallen, en kort genoeg om geen vaste vervanger aan te nemen. De kunst zit in de overbrugging.

Neem een Albert Heijn-filiaal in Utrecht met een vaste ploeg van twintig medewerkers. Valt daar iemand zestien weken weg, dan moet de bezetting op de drukke zaterdagen alsnog kloppen. Vaak gebeurt dat met een combinatie van extra uren voor het bestaande team en een tijdelijke kracht. Wie dat ruim van tevoren in de planning zet, voorkomt last-minute gepuzzel.

De erkende valkuil die we het vaakst tegenkomen: werkgevers wachten met plannen tot de medewerker daadwerkelijk weg is. Terwijl de uitgerekende datum al maanden bekend is. Zet die datum gewoon in je planning, reken terug naar de mogelijke ingangsdatum van het verlof, en je hebt zeeën van tijd om de bezetting te regelen. Een goede personeelsplanning laat die verlofperiode meteen zien, zodat roosters en beschikbaarheid niet botsen.

Denk ook aan de terugkeer. Een werknemer die na vier maanden terugkomt, wil weten waar ze aan toe is qua rooster. Een horecazaak in Rotterdam met tweeëntwintig medewerkers loste dat op door de re-integratie al tijdens het verlof af te stemmen, zodat de eerste werkweek geen verrassing was. Kleine moeite, groot verschil voor de sfeer in het team.

En de partner?

Zwangerschapsverlof is voor de zwangere werknemer. De partner heeft een eigen reeks rechten, en die zijn de afgelopen jaren flink uitgebreid. Goed om kort te noemen, want het raakt dezelfde planning.

Direct na de geboorte krijgt de partner één week geboorteverlof tegen volledig loon, betaald door de werkgever. Daar bovenop bestaat het aanvullend geboorteverlof van maximaal vijf weken, op te nemen in het eerste halfjaar, waarbij UWV 70% van het dagloon uitkeert. En dan is er nog het deels betaalde ouderschapsverlof in het eerste levensjaar van het kind.

Voor een werkgever betekent dit dat niet alleen de moeder, maar ook de partner een tijd minder of niet beschikbaar kan zijn. Twee verlofstromen rond dezelfde geboorte, soms in hetzelfde team. Reden te meer om die momenten vroeg in beeld te brengen.

Veelgestelde vragen

Hoelang duurt zwangerschapsverlof in totaal?

Minimaal zestien weken: het zwangerschapsverlof voor de bevalling plus het bevallingsverlof erna. Bij een meerling loopt dat op tot ongeveer twintig weken.

Wanneer moet ik uiterlijk stoppen met werken?

Uiterlijk vier weken voor de uitgerekende datum. Eerder mag, namelijk vanaf zes weken van tevoren, maar later niet.

Krijg ik mijn volledige loon tijdens het verlof?

Je krijgt een uitkering van 100% van je dagloon via UWV, tot het wettelijke maximumdagloon. Verdien je meer dan dat plafond, dan zit er een grens aan het bedrag dat wordt uitgekeerd.

Wat als mijn kind later wordt geboren dan de uitgerekende datum?

De extra dagen komen er bovenop. Je bevallingsverlof van tien weken begint pas op de dag na de bevalling, dus je levert niets in.

Kan ik mijn bevallingsverlof spreiden?

Ja. Na de eerste zes aaneengesloten weken kun je de rest in overleg met je werkgever uitsmeren over maximaal dertig weken. Aanvragen binnen drie weken na de bevalling.

Wie vraagt de uitkering aan?

Je werkgever vraagt de WAZO-uitkering aan bij UWV. Jij meldt het verlof minimaal drie weken van tevoren, met een verklaring van je verloskundige of arts.

Zelf grip op verlof en planning

Zwangerschapsverlof zit vol regels, maar geen ervan hoeft je planning in de war te schoppen. Wie de uitgerekende datum kent, kan maanden vooruit roosteren. Het verlof inplannen, de vervanging regelen, de terugkeer voorbereiden: het kan allemaal rustig op tijd.

Wil je zien hoe je verlof, beschikbaarheid en roosters in één overzicht houdt, zonder losse Excel-bestanden? Vraag een gratis demo aan en we laten het je zien op jouw situatie.

Verder lezen over verlof en planning: bekijk onze gids over ouderschapsverlof, het verschil met bovenwettelijke vakantiedagen en waarom een sluitende urenregistratie je hierbij helpt. Voor het grotere plaatje: zo werkt personeelsplanning met Shyfter.