Wat zijn de 4 voorwaarden voor de geldigheid van een arbeidsovereenkomst?

Het ondertekenen van een arbeidsovereenkomst die aan de wettelijke normen voldoet, is essentieel voor het starten van een nieuwe professionele samenwerking. Naast het vaststellen van een overeenkomst en praktische maatregelen, zoals het gebruik van digitale tools voor ondertekening, zijn er 4 voorwaarden waaraan moet worden voldaan om de geldigheid van een contract te waarborgen en juridische problemen te voorkomen. In België staan ze in het Burgerlijk Wetboek (artikel 5.27): toestemming, bekwaamheid, een bepaald voorwerp en een geoorloofde oorzaak. Daarnaast gelden de regels van het arbeidsrecht, zoals de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten.
1e voorwaarde: instemming van de partijen
Voor het sluiten van een contract moeten zowel de werkgever als de toekomstige werknemer hun vrije en geïnformeerde instemming geven. Dit betekent dat elke partij vrijwillig moet instemmen met de voorwaarden zonder dwang of misleiding. Voor de toestemming zelf geldt geen vormvereiste: ze kan ook mondeling worden gegeven.
Soorten gebreken in instemming
Er zijn verschillende gebreken in instemming:
- Dwaling: Een vergissing met betrekking tot een belangrijk element van de overeenkomst kan het contract ongeldig maken.
- Bedrog: Als een partij de ander misleidt, is de instemming niet echt gegeven.
- Geweld: Dwang of bedreigingen die instemming afdwingen, maken het contract ongeldig.
Zorgen voor geldige instemming
Om geldige instemming te verkrijgen, is het belangrijk om details te bespreken en te documenteren zoals:
- Het type en de duur van het contract
- De functiebeschrijving en verantwoordelijkheden
- Het salaris en de voordelen
- Werktijden en -omstandigheden
2e voorwaarde: handelingsbekwaamheid van de partijen
Beide partijen moeten de juridische bekwaamheid hebben om een contract aan te gaan. De werkgever kan een natuurlijke of rechtspersoon zijn, terwijl de werknemer een individu moet zijn dat in staat is om te contracteren.
Het geval van minderjarigen
Minderjarigen (jonger dan 18) kunnen in principe geen verbintenissen aangaan zonder hun wettelijke vertegenwoordigers. Voor de arbeidsovereenkomst maakt de Belgische wet een uitzondering: een minderjarige werknemer kan een arbeidsovereenkomst sluiten en beëindigen met de uitdrukkelijke of stilzwijgende toestemming van zijn ouder(s) of voogd. Weigeren zij, dan kan de familierechtbank die toestemming in bepaalde gevallen toch verlenen. Houd daarnaast rekening met de regels over kinderarbeid, de leerplicht, jongerenarbeid en studentenarbeid: bepaalde gevaarlijke taken blijven verboden voor jongeren.
3e voorwaarde: een bepaald voorwerp
Het contract moet een bepaald voorwerp hebben. Voor de werkgever is dit de vergoeding van de werknemer; voor de werknemer is het de uitvoering van het overeengekomen werk. Het voorwerp moet mogelijk zijn en bepaald of bepaalbaar. Het werk en het loon hoeven niet tot in elk detail vast te liggen, maar moeten wel af te leiden zijn uit objectieve elementen, zonder dat de partijen opnieuw moeten onderhandelen.
4e voorwaarde: geoorloofde oorzaak
De reden voor het aangaan van het contract moet geoorloofd zijn en voldoen aan de wettelijke normen. Het verwachte werk en de overeengekomen vergoeding mogen niet in strijd zijn met de openbare orde, goede zeden of dwingende wettelijke bepalingen.
Bijkomende vormvereisten
Naast deze vier voorwaarden legt het Belgische arbeidsrecht voor sommige contracten een vormvereiste op. Contracten voor bepaalde tijd of voor een duidelijk omschreven werk, vervangingsovereenkomsten, deeltijdse arbeid, studentenovereenkomsten en uitzendarbeid moeten uiterlijk bij de start van het werk schriftelijk worden vastgesteld. Heeft uw exploitatiezetel in Vlaanderen, dan moet het contract in het Nederlands zijn opgesteld (taaldecreet). Een voltijds contract voor onbepaalde tijd mag in principe mondeling, maar een schriftelijk contract blijft sterk aanbevolen.
Gevolgen van niet-naleving
Nietigheid van het contract
Een arbeidsovereenkomst is alleen geldig als aan alle vier de voorwaarden is voldaan. Als een voorwaarde ontbreekt, kan de nietigheid van het contract worden ingeroepen. Bij een gewone overeenkomst betekent dat in principe dat elke partij moet teruggeven wat ze heeft ontvangen. Bij een arbeidsovereenkomst kan dat niet voor het werk dat al is gepresteerd.
Absolute vs. relatieve nietigheid
- Absolute nietigheid geldt wanneer een regel van openbare orde of het algemeen belang wordt geschonden. Iedere belanghebbende kan ze inroepen.
- Relatieve nietigheid geldt wanneer alleen privébelangen worden beschermd, zoals bij een wilsgebrek. Alleen de beschermde partij kan ze inroepen.
Gevolgen voor de werkgever
De wet van 3 juli 1978 bepaalt dat de nietigheid van een arbeidsovereenkomst niet kan worden ingeroepen ten nadele van de rechten van de werknemer die voortvloeien uit het gepresteerde werk. De werkgever blijft dus het loon en de voordelen voor de gewerkte periode verschuldigd, inclusief de RSZ-bijdragen. De arbeidsrechtbank kan ook schadevergoeding toekennen. Daarnaast moet de werkgever de nodige sociale documenten (loonbrieven, individuele rekening, formulier C4) bezorgen en het einde van de tewerkstelling via Dimona melden.


