Belgische HR-woordenlijst: de belangrijkste termen in het Nederlands en het Frans

In het kort: deze woordenlijst legt de termen uit die elke werkgever in België tegenkomt bij het plannen, aangeven en betalen van personeel, van de Dimona tot het vakantiegeld. Bij elke term staat de Franse tegenhanger, voor bedrijven die in beide talen werken of met een Franstalig sociaal secretariaat. Bedragen en grenzen die elk jaar veranderen, staan in de gelinkte artikels.

Aangiften, instellingen en loon

RSZ

In het Frans: ONSS (Office national de sécurité sociale).

De Rijksdienst voor Sociale Zekerheid int de sociale bijdragen van werkgevers en werknemers. De Dimona- en DmfA-aangiften gaan naar de RSZ, en zijn inspecteurs controleren ter plaatse of iedereen die werkt ook is aangegeven.

Dimona

In het Frans: Dimona (Déclaration immédiate de l'emploi).

De onmiddellijke aangifte van tewerkstelling meldt aan de RSZ het begin en het einde van elke arbeidsrelatie. Ze moet ten laatste gebeuren op het moment dat de werknemer begint. Er bestaan types Dimona per statuut, bijvoorbeeld STU voor studenten, FLX voor flexi-jobs en EXT voor extra's in de horeca. Bij Shyfter vertrekt de Dimona-aangifte vanuit de planning of live vanuit de prikklok.

Dagelijkse Dimona

In het Frans: Dimona journalière.

Voor sommige werknemers, vooral extra's en flexi-jobbers in de horeca, gebeurt de Dimona dag per dag, vóór het begin van elke prestatie. Zonder die aangifte van de dag mag de persoon niet beginnen werken. Meer daarover: de dagelijkse Dimona-aangifte.

DmfA

In het Frans: DmfA (Déclaration multifonctionnelle).

De multifunctionele aangifte gaat elk kwartaal naar de RSZ. Ze bevat per werknemer de lonen en de arbeidstijd waarop de bijdragen worden berekend. In de praktijk maakt bijna altijd het sociaal secretariaat ze op, op basis van de prestaties die de werkgever doorgeeft.

Check-in at Work

In het Frans: Check-in at Work (enregistrement des présences).

De dagelijkse registratie, vóór het begin van het werk, van de aanwezigheid van iedereen die actief is op bepaalde bouwwerven en bij bepaalde schoonmaakactiviteiten. Ze komt bovenop de Dimona. Zie de functie Check-in at Work van Shyfter.

Sociaal secretariaat

In het Frans: secrétariat social.

Een erkende organisatie die voor de werkgever het loon berekent, de loonbrieven opmaakt en de sociale en fiscale aangiften doet, zoals de DmfA en de bedrijfsvoorheffing. De bekendste zijn SD Worx, Securex, Partena Professional, Acerta, Liantis, Group S en UCM. Shyfter synchroniseert met alle sociale secretariaten.

Bedrijfsvoorheffing

In het Frans: précompte professionnel.

De belasting die de werkgever inhoudt op het brutoloon en doorstort aan de FOD Financiën, als voorschot op de personenbelasting van de werknemer.

Contracten en statuten

Arbeidsovereenkomst voor onbepaalde en bepaalde tijd

In het Frans: contrat à durée indéterminée (CDI) et à durée déterminée (CDD).

Een overeenkomst voor onbepaalde tijd heeft geen einddatum. Een overeenkomst voor bepaalde tijd eindigt op een vaste datum of na een welbepaald werk, en moet ten laatste bij de start schriftelijk zijn vastgelegd. Meerdere opeenvolgende contracten voor bepaalde tijd zijn enkel binnen strikte grenzen toegelaten; anders geldt het contract als een contract van onbepaalde tijd.

Deeltijdse arbeid

In het Frans: temps partiel.

Een deeltijdse arbeidsovereenkomst moet schriftelijk zijn en de arbeidsregeling en het uurrooster vermelden. Bij een variabel uurrooster moet het in principe minstens 7 werkdagen vooraf worden meegedeeld; een sectorale cao kan die termijn inkorten, maar niet tot minder dan 3 werkdagen. Zie het variabel uurrooster.

Flexi-job

In het Frans: flexi-job.

Een bijbaan in een toegelaten sector, voor wie al minstens 4/5 werkt bij een andere werkgever tijdens het referentiekwartaal (T-3), of voor een gepensioneerde. Het flexiloon geniet een voordelige sociale en fiscale regeling, binnen bepaalde grenzen. Er is een raamovereenkomst en een Dimona van het type FLX nodig. De gids: flexi-jobs in België.

Jobstudent

In het Frans: étudiant jobiste.

Een student die werkt met een schriftelijke overeenkomst voor tewerkstelling van studenten. Hij mag 650 uur per kalenderjaar werken met een verminderde solidariteitsbijdrage in plaats van de gewone bijdragen. De student volgt zijn teller op Student@work, en de werkgever meldt hem aan met een Dimona van het type STU. Zie jobstudenten in de horeca.

Extra (gelegenheidswerknemer)

In het Frans: extra (travailleur occasionnel).

In de horeca (PC 302) laat het statuut van gelegenheidswerknemer toe om personeel voor korte periodes in te zetten met bijdragen op een forfaitaire basis, voor maximaal 50 dagen per jaar en per werknemer. De aangifte gebeurt met een Dimona van het type EXT.

Uitzendkracht

In het Frans: intérimaire.

Een werknemer die door een uitzendkantoor ter beschikking wordt gesteld; het uitzendkantoor blijft de werkgever en betaalt het loon. Uitzendarbeid is enkel toegelaten voor bepaalde motieven, zoals de vervanging van een werknemer of een tijdelijke vermeerdering van werk. Zie uitzendarbeid in België.

Proeftijd

In het Frans: période d'essai.

De proeftijd is in 2014 afgeschaft voor de meeste arbeidsovereenkomsten. Ze bestaat nog voor studentenovereenkomsten, tijdelijke arbeid en uitzendarbeid. Voor de andere overeenkomsten gelden vanaf de start de opzeggingstermijnen.

Opzeggingstermijn

In het Frans: préavis.

De termijn die moet worden gerespecteerd om een overeenkomst van onbepaalde tijd te beëindigen. Sinds het eenheidsstatuut is die gelijk voor arbeiders en bedienden en hangt hij af van de anciënniteit. De berekening: de opzeggingstermijn berekenen.

Sectorregels en arbeidstijd

Paritair comité

In het Frans: commission paritaire.

Een orgaan waarin werkgevers en vakbonden van een sector samen via cao's de lonen, premies en bepaalde arbeidstijdregels vastleggen. Elke werkgever valt onder een paritair comité volgens zijn hoofdactiviteit, bijvoorbeeld PC 200 voor bedienden in veel sectoren of PC 302 voor de horeca.

PC 302

In het Frans: CP 302 (commission paritaire de l'industrie hôtelière).

Het paritair comité van de horeca: restaurants, cafés, hotels, traiteurs en fastfood. Het legt onder meer de lonen, de regels voor extra's en de eindejaarspremie van de sector vast. Meer daarover: de verplichtingen van PC 302.

Collectieve arbeidsovereenkomst

In het Frans: convention collective de travail (CCT).

Een schriftelijk akkoord tussen werkgevers en vakbonden, gesloten op nationaal niveau in de Nationale Arbeidsraad, op sectorniveau in een paritair comité, of op ondernemingsniveau. Een sectorale cao die algemeen verbindend is verklaard, geldt voor alle werkgevers van de sector.

Arbeidsreglement

In het Frans: règlement de travail.

Een verplicht document in elke onderneming met personeel. Het legt onder meer de uurroosters, de manier van uitbetalen van het loon, de opzeggingsregels en de sancties vast. Alle uurroosters die worden toegepast, ook variabele en glijdende, moeten erin staan. Zie het arbeidsreglement.

Arbeidsduur

In het Frans: durée du travail.

Als algemene regel is de wekelijkse arbeidsduur gemiddeld 38 uur over een referteperiode, met minstens 11 opeenvolgende uren rust tussen twee prestaties. Paritaire comités kunnen andere regelingen voorzien. Zie arbeidsduur en werktijd in België.

Overuren

In het Frans: heures supplémentaires.

Uren die boven de dagelijkse of wekelijkse grenzen worden gepresteerd. Ze geven in principe recht op overloon en inhaalrust, behalve in de regeling van de vrijwillige overuren, waarvan de plafonds in 2026 zijn gewijzigd. Meer daarover: overuren berekenen. Shyfter berekent ze met zijn regels voor overuren.

Overloon

In het Frans: sursalaire.

De toeslag die voor overuren wordt betaald: in principe 50 %, en 100 % op zondagen en feestdagen. Sommige paritaire comités voorzien ook toeslagen voor nacht- of weekendwerk.

Inhaalrust

In het Frans: repos compensatoire.

De rust die de werknemer recupereert na overuren of na werk op een zondag of feestdag, binnen een termijn die de wet of het paritair comité vastlegt.

Zondagsarbeid

In het Frans: travail du dimanche.

Zondagsarbeid is in principe verboden, met veel uitzonderingen, onder meer in de horeca en een deel van de handel. Wie op zondag werkt, heeft recht op inhaalrust. Zie zondagsarbeid in België.

Nachtarbeid

In het Frans: travail de nuit.

Werk tussen 20 uur en 6 uur. Het is in principe verboden, behalve bij uitzonderingen die de wet voorziet of die volgens een vaste procedure worden ingevoerd, en geeft vaak recht op een premie. Zie nachtarbeid in België.

Glijdende uurroosters

In het Frans: horaires flottants.

Een systeem waarbij de werknemer binnen vaste stamtijden kiest wanneer hij zijn dag begint en eindigt. Het moet in het arbeidsreglement staan en gaat samen met een opvolging van de arbeidstijd. Zie glijdende uurroosters.

Tijdregistratie

In het Frans: enregistrement du temps de travail.

Een wetsontwerp wil vanaf 2027 een betrouwbaar systeem van arbeidstijdregistratie verplichten. De inhoud kan nog veranderen voor de stemming. Zie verplichte tijdregistratie in 2027 en de prikklok van Shyfter.

Loon, verlof en afwezigheden

Vakantiegeld

In het Frans: pécule de vacances.

Het loon dat bij de jaarlijkse vakantie hoort, bestaande uit enkel en dubbel vakantiegeld. Voor bedienden betaalt de werkgever het zelf; voor arbeiders betaalt een vakantiefonds het uit. Zie vakantiegeld voor arbeiders berekenen.

Feestdagen

In het Frans: jours fériés.

België telt 10 betaalde wettelijke feestdagen. Valt er een op een zondag of op een gewone inactiviteitsdag, dan wordt ze vervangen door een andere dag. Zie de feestdagen in België.

Gewaarborgd loon

In het Frans: salaire garanti.

Het loon dat de werkgever blijft betalen bij het begin van een arbeidsongeschiktheid door ziekte of ongeval, voor het ziekenfonds overneemt. De duur en de berekening hangen af van het statuut en de situatie. Meer daarover: het gewaarborgd loon in België.

Klein verlet

In het Frans: petit chômage.

Afwezigheidsdagen die de werkgever betaalt bij bepaalde familiale of burgerlijke gebeurtenissen, zoals een huwelijk of een overlijden. Zie klein verlet.

Tijdelijke werkloosheid

In het Frans: chômage temporaire.

De schorsing van de overeenkomst om een reden die de wet voorziet, zoals gebrek aan werk om economische redenen of overmacht. De werknemer krijgt dan een uitkering van de RVA in plaats van zijn loon. Zie tijdelijke werkloosheid.

Eindejaarspremie

In het Frans: prime de fin d'année.

Een premie die het paritair comité of de overeenkomst vastlegt en die meestal in december wordt betaald. De voorwaarden, zoals de minimale anciënniteit, verschillen per sector. Zie de eindejaarspremie in de horeca.

Deze regels, toegepast in uw planning

Al deze regels komen samen in uw planning: een Dimona die moet vertrekken, een student die zijn 650 uur nadert, een zondag die moet worden ingehaald, uren die naar het sociaal secretariaat moeten. Shyfter past ze toe terwijl u plant en legt de regels uit aan uw leidinggevenden met zijn AI. Om het op uw eigen planning te zien, vraag een demo aan.

Veelgestelde vragen

Hoe heet de Dimona in het Frans?

Het woord is hetzelfde: Dimona, voor Déclaration immédiate / Onmiddellijke aangifte. Andere sociale termen veranderen meer: de RSZ heet ONSS, het paritair comité heet commission paritaire, het sociaal secretariaat heet secrétariat social en het overloon heet sursalaire.

Wat is het verschil tussen de Dimona en de DmfA?

De Dimona meldt het begin en het einde van een tewerkstelling, ten laatste wanneer de werknemer begint. De DmfA is de driemaandelijkse aangifte van lonen en arbeidstijd, waarop de RSZ de bijdragen berekent. De eerste doet de werkgever of zijn software, de tweede meestal het sociaal secretariaat.

Hoeveel uur mag een jobstudent werken in België?

Een jobstudent mag 650 uur per kalenderjaar werken met verminderde sociale bijdragen (solidariteitsbijdrage). Daarboven gelden de gewone bijdragen. De student volgt zijn teller op Student@work, en de werkgever meldt hem aan met een Dimona van het type STU.