Kan een arbeidsovereenkomst worden gewijzigd na ondertekening?

De arbeidsovereenkomst is een schriftelijk of digitaal document dat de voorwaarden van de professionele verbintenis van een werknemer bij een bedrijf beschrijft. Eenmaal ondertekend, krijgt het contract juridische waarde en markeert het officieel het begin van de samenwerking tussen beide partijen. Uitzonderlijke omstandigheden, zoals bedrijfsherstructurering, economische moeilijkheden of persoonlijke redenen, kunnen de werkgever en werknemer er echter toe brengen de contractvoorwaarden te herzien. In dergelijke gevallen moeten verschillende wettelijke verplichtingen worden nageleefd. Het gebruik van een digitaal contractondertekeningsplatform helpt het contractbeheer te optimaliseren en het risico op niet-naleving te verkleinen.
Wat is een arbeidsovereenkomst?
Definitie van de arbeidsovereenkomst
Een arbeidsovereenkomst is een schriftelijke overeenkomst tussen een werkgever en een werknemer. Ze bepaalt de arbeidsomstandigheden en de rechten en plichten van beide partijen. Eenmaal ondertekend, heeft het document juridische waarde en dient het als basis voor de beslechting van geschillen. Het contract kan op papier of digitaal worden opgesteld; in het laatste geval plaatsen zowel de werknemer als de werkgever een digitale handtekening. Het contract wordt best opgesteld, doorgenomen en ondertekend voordat de werknemer begint te werken. Voor contracten die schriftelijk moeten zijn, is dat in België zelfs verplicht: uiterlijk op het moment van de indiensttreding.
Soorten en essentiële elementen
Er bestaan verschillende soorten arbeidsovereenkomsten, waaronder:
- overeenkomsten voor onbepaalde tijd
- overeenkomsten voor bepaalde tijd of voor een duidelijk omschreven werk
- vervangingsovereenkomsten
- deeltijdse arbeidsovereenkomsten
- uitzendovereenkomsten
- studentenovereenkomsten
- flexi-jobovereenkomsten
- overeenkomsten voor gelegenheidswerk (zoals extra's in de horeca)
De arbeidsovereenkomst heeft als doel de reikwijdte en aard van de professionele relatie tussen werkgever en werknemer te bepalen. Zij moet daarom verschillende verplichte vermeldingen bevatten, zoals:
- de aard van de werkzaamheden
- de locatie waar de activiteit wordt uitgeoefend
- de arbeidsomstandigheden
- de bezoldiging
- de arbeidstijden
- de effectieve begindatum van het contract
- de contactgegevens van zowel de werknemer als het bedrijf
- het paritair comité en de toepasselijke cao's
- de verlofregeling
- een vertrouwelijkheidsclausule (afhankelijk van de sector)
Deze elementen kunnen variëren naargelang het type contract.
De ondertekening van de arbeidsovereenkomst
Ondertekeningsverplichtingen
De arbeidsovereenkomst beschrijft de taken van de werknemer binnen een bedrijf en beschermt beide partijen in geval van een geschil. De ondertekening ervan is een uiting van toestemming. In België mag alleen een voltijdse overeenkomst voor onbepaalde tijd in principe mondeling worden gesloten. Toch wordt het sterk aanbevolen ook dan een ondertekend document te hebben om juridische complicaties te vermijden. Voor andere contracttypes, zoals overeenkomsten voor bepaalde tijd, vervangingsovereenkomsten, deeltijdse arbeid, studentenarbeid en uitzendarbeid, is een schriftelijk contract verplicht. Het niet naleven van deze verplichting kan leiden tot sancties voor het bedrijf en tot een herkwalificatie van het contract.
Wettelijke termijnen voor ondertekening
Idealiter wordt het contract ondertekend vóór de aanvang van het werk. De regels verschillen per contracttype:
- Voltijdse overeenkomsten voor onbepaalde tijd: de wet legt geen termijn op, maar laat het contract best ondertekenen vóór de startdatum.
- Overeenkomsten voor bepaalde tijd, vervangingsovereenkomsten, deeltijdse arbeid, studentenarbeid en uitzendarbeid: het contract moet schriftelijk zijn vastgesteld uiterlijk op het moment dat de werknemer begint te werken.
- In alle gevallen: de Dimona-aangifte bij de RSZ gebeurt in principe vóór de start van het werk.
Gevolgen van een niet-ondertekende arbeidsovereenkomst
Het ontbreken van een handtekening op een arbeidsovereenkomst kan gevolgen hebben voor beide partijen:
- Voor de werknemer: Bij geschillen of niet-naleving van de overeengekomen bezoldiging, arbeidstijden of taakomschrijving kan de werknemer moeite hebben om misbruik door het bedrijf te bewijzen. Het contract, dat normaal de juridische basis vormt voor de beslechting van conflicten, verliest zijn waarde en kan niet meer worden gebruikt om geschillen te beslechten.
- Voor de werkgever: Een contract voor bepaalde tijd zonder geschrift wordt behandeld als een contract voor onbepaalde tijd, en bij deeltijdse arbeid riskeert u een vermoeden van voltijds werk. Daarnaast zijn sancties volgens het Sociaal Strafwetboek mogelijk.
Wijziging van de arbeidsovereenkomst na ondertekening
Wederzijdse wijzigingen
Eenmaal ondertekend, wordt de arbeidsovereenkomst beschouwd als een onveranderlijke overeenkomst tussen werkgever en werknemer, waarbij de voorwaarden het juridisch kader van de professionele relatie bepalen. Er bestaan echter uitzonderingen. Het contract kan worden gewijzigd als beide partijen wederzijds akkoord gaan met de wijzigingen. Dergelijke wijzigingen, of het nu gaat om aanpassingen van de bezoldiging, arbeidstijden of taken, moeten duidelijk schriftelijk worden vastgelegd en door beide partijen worden ondertekend om toekomstige geschillen te voorkomen.
Door de werkgever doorgevoerde wijzigingen
In België mag de werkgever een essentieel element van het contract, zoals het loon, de arbeidsduur, de functie of in sommige gevallen de werkplek, niet eenzijdig ingrijpend wijzigen. Een clausule die de werkgever toelaat dat toch te doen, is in principe nietig. Kleinere aanpassingen in de organisatie van het werk vallen wel onder het gezag van de werkgever, op voorwaarde dat ze geen misbruik inhouden. Wijzigingen aan uurroosters moeten bovendien in lijn zijn met het arbeidsreglement.
Gevolgen van ongeoorloofde wijzigingen
Als de werkgever een essentieel element wijzigt zonder akkoord van de werknemer, kunnen er verschillende gevolgen optreden:
- De werknemer kan de eenzijdige wijziging beschouwen als een impliciet ontslag en een opzeggingsvergoeding eisen voor de arbeidsrechtbank.
- De werknemer kan weigeren de nieuwe voorwaarde na te leven en de uitvoering van het contract onder de oorspronkelijke voorwaarden eisen.
Beëindiging van de arbeidsovereenkomst
Manieren om het contract te beëindigen
Het is ook mogelijk een arbeidsovereenkomst te beëindigen, mits de regels van de wet van 3 juli 1978 worden gevolgd:
- Beëindiging in onderling akkoord: werkgever en werknemer spreken samen een einddatum af, zonder opzeggingstermijn. Leg dit akkoord schriftelijk vast.
- Opzegging: elk van beide partijen kan een contract voor onbepaalde tijd beëindigen met een opzeggingstermijn, die in weken wordt berekend volgens de anciënniteit, of met een opzeggingsvergoeding. De werknemer heeft het recht om de concrete redenen van zijn ontslag te kennen (cao nr. 109).
- Dringende reden: bij een zeer ernstige fout kan het contract onmiddellijk worden beëindigd, zonder opzegging of vergoeding. De wet legt daarvoor strikte termijnen en een strikte procedure op.
- Einde van een contract voor bepaalde tijd: het contract eindigt automatisch op de afgesproken einddatum.
Sinds 2014 bestaat er voor de meeste contracten geen proeftijd meer. Een uitzondering geldt onder meer voor studenten- en uitzendarbeid.
Conclusie
De arbeidsovereenkomst structureert de samenwerking tussen een werknemer en een bedrijf door de aard van de werkzaamheden, de bezoldiging en de arbeidstijden te bepalen. De contractvoorwaarden kunnen worden gewijzigd, mits alle wettelijke vereisten worden nageleefd. Elke wijziging van een essentieel element moet door de werknemer worden goedgekeurd. Een eenzijdige wijziging kan de werkgever blootstellen aan een opzeggingsvergoeding wegens impliciet ontslag.


