Ziekteverzuim berekenen: de 4 formules die u echt nodig hebt (met rekenvoorbeeld)

U voelt dat er veel mensen ziek zijn, de planning lekt elke week, maar wanneer de zaakvoerder vraagt hoeveel verzuim er echt is, blijft het stil. Ziekteverzuim berekenen lijkt eenvoudig: dagen tellen en delen. Alleen geeft één verkeerd gekozen noemer u een cijfer dat geruststelt terwijl het probleem groeit.

In dit artikel rekenen we de vier kengetallen uit die er in de praktijk toe doen, op een echt voorbeeld: een supermarkt in Mechelen met 24 werknemers, over het derde kwartaal van 2026. Daarna leggen we het resultaat naast de Belgische cijfers van Securex en rekenen we uit wat het verzuim kost aan gewaarborgd loon.

Hoe berekent u het verzuimpercentage?

Het verzuimpercentage zegt welk deel van de beschikbare werktijd verloren ging door ziekte. Dat is het cijfer dat Securex jaarlijks publiceert, en dus ook het enige waarmee u zich kunt vergelijken.

De formule: verzuimpercentage = ziektedagen / werkbare dagen x 100.

Het zit hem in de noemer. Werkbare dagen zijn de dagen waarop uw mensen volgens hun contract hadden moeten werken, niet de kalenderdagen. Feestdagen gaan eraf, weekends ook (behalve bij wie normaal in het weekend werkt). Wie deeltijds werkt, telt mee in verhouding tot zijn arbeidsregime.

Concreet, voor onze winkel in Mechelen. Het derde kwartaal van 2026 telt 66 weekdagen. Trek 21 juli eraf (een dinsdag), en 15 augustus 2026 valt op een zaterdag. Dat geeft 65 werkbare dagen per voltijdse werknemer. Met 24 voltijdse equivalenten komt u op 24 x 65 = 1 560 werkbare dagen. In die periode werden 117 ziektedagen geregistreerd.

117 / 1 560 x 100 = 7,5 %.

Op een gemiddelde werkdag was dus 7,5 % van het team afwezig wegens ziekte. Vertaald naar de vloer: bijna elke dag stond er bijna twee man minder dan gepland. Dat is geen abstract percentage meer.

Waarom één cijfer niet volstaat

Die 7,5 % ziet er netjes uit. Onder het Belgische gemiddelde zelfs. Maar kijk wat erin zit.

Van de 117 ziektedagen komen er 65 van één enkele medewerker, die al sinds vorig jaar langdurig ziek is en het hele kwartaal afwezig was. Alleen al die persoon weegt 65 / 1 560 = 4,17 procentpunt. Haal hem eruit, en de overige 52 dagen verdeeld over korte afwezigheden geven 52 / 1 560 = 3,33 %.

Dat is een heel ander verhaal. Langdurig verzuim vraagt een re-integratietraject en een structurele aanpassing van de planning. Kort verzuim, die maandagen en die losse dagen, is net wat uw planner elke ochtend aan de telefoon houdt. Twee problemen, twee aanpakken. Wie ze in één percentage stopt, ziet ze geen van beide.

Ons advies: bereken het verzuimpercentage altijd in drie stukken, volgens dezelfde indeling als Securex. Kort verzuim tot één maand, middellang van één maand tot één jaar, langdurig vanaf één jaar. Kleine teams hebben dit nog meer nodig dan grote, omdat één langdurig zieke daar het hele cijfer kantelt.

Hoe vaak en hoe lang? Frequentie en gemiddelde duur

Het percentage zegt hoeveel tijd verloren ging. Het zegt niet of dat komt door drie mensen die lang weg zijn of door twintig mensen die af en toe een dag thuisblijven. Daarvoor hebt u twee extra kengetallen nodig.

Verzuimfrequentie = aantal ziekteperiodes / gemiddeld aantal werknemers. Een ziekteperiode is één aaneengesloten afwezigheid, ongeacht de lengte. In Mechelen telden we 19 periodes van kort verzuim op 24 mensen: 19 / 24 = 0,79 periodes per werknemer, op één kwartaal. Op jaarbasis zit u dan rond de 3.

Gemiddelde duur = ziektedagen / aantal ziekteperiodes. Voor het korte verzuim: 52 / 19 = 2,7 dagen per periode.

En dan het vierde, vaak vergeten cijfer: het nulverzuim, het aandeel werknemers dat in de periode geen enkele keer ziek was. Hier 11 van de 24, of 45,8 %. Daalt dat cijfer van kwartaal tot kwartaal, dan verspreidt het verzuim zich over het team, en dat is meestal een signaal over werkdruk of sfeer, niet over gezondheid.

Hoge frequentie en korte duur, zoals hier, is het profiel dat de planning het hardst raakt. Elke periode is een gat dat u dezelfde dag moet vullen. Wilt u daarnaast zien welke individuele patronen opvallen, dan is de Bradford factor berekenen de logische volgende stap; die formule weegt vaak kort verzuim zwaarder dan één lange afwezigheid. Gebruik hem met de nodige voorzichtigheid, want een score is geen bewijs van misbruik.

Hieronder de vier kengetallen samen, met het resultaat voor de winkel in Mechelen:

Hoe verhoudt uw cijfer zich tot het Belgische gemiddelde?

Securex publiceerde in april 2026 zijn jaarlijkse studie over absenteïsme, op basis van 22 583 werkgevers en 188 857 werknemers. Het totale ziekteverzuim daalde in 2025 naar 8,09 %, tegenover het record van 8,49 % in 2024. Het is de eerste echte daling in 25 jaar, vooral dankzij een terugval van het middellange verzuim.

Daar zit de les van de oefening. In totaal doet de winkel het beter dan het Belgische gemiddelde. Op het korte verzuim ligt hij er bijna een procentpunt boven, en dat is precies het stuk waar een manager iets aan kan doen. Let ook op het verschil tussen arbeiders en bedienden: een team met veel arbeiders, zoals in retail, horeca of schoonmaak, vergelijkt zich eerlijker met 10,73 % dan met het algemene cijfer.

Eén kanttekening. De Securex-cijfers zijn jaargemiddelden, en verzuim is seizoensgebonden; een eerste kwartaal met griep ligt bijna altijd hoger dan een zomer. Vergelijk dus bij voorkeur een volledig jaar, of uw eigen kwartaal met hetzelfde kwartaal van vorig jaar.

Wat kost ziekteverzuim u echt?

Hier wordt het concreet. Bij kort verzuim betaalt u als werkgever het gewaarborgd loon, en dat staat nergens apart in uw boekhouding. De regels per statuut leest u in onze gids over het gewaarborgd loon in 2026; hier rekenen we de kost uit.

Neem een brasserie in Leuven met 14 werknemers, allemaal arbeiders, gemiddeld 2 400 euro bruto per maand. Het brutoloon per werkdag ligt dan rond 2 400 x 3 / 13 / 5 = 110,77 euro. Tel daar de patronale bijdragen bij: 24,92 % basisbijdrage, 0,32 % voor het Fonds Sluiting Ondernemingen (minder dan 20 werknemers) en 0,09 % voor de tijdelijke werkloosheid, samen 25,33 %. Elke ziektedag in de eerste week kost de zaak dus 110,77 x 1,2533 = 138,83 euro, voor een dag waarop niemand werkte.

In het tweede kwartaal telde de brasserie 22 korte ziektedagen, allemaal binnen de eerste zeven dagen van een ziekteperiode en dus aan 100 % gewaarborgd loon. Dat is 22 x 138,83 = 3 054 euro. Zonder vakantiegeld of eindejaarspremie mee te tellen, en zonder één vervangende shift te betalen. Want die komt erbovenop: elke extra of flexi-jobber die invalt, is een tweede loon voor dezelfde dienst. Wilt u die volledige kost per uur kennen, dan helpt onze uitleg over loonkost berekenen.

Twee wetswijzigingen van 1 januari 2026 spelen mee in die rekening (wet van 19 december 2025, BS 30 december 2025). Een werknemer mag nog maar twee keer per jaar een eerste ziektedag zonder attest opnemen, in plaats van drie. En wie binnen acht weken na zijn werkhervatting hervalt in dezelfde ziekte, opent geen nieuwe periode van gewaarborgd loon meer; vroeger lag die grens op veertien dagen. Wie zijn ziekteperiodes niet per persoon en per datum bijhoudt, betaalt hier al snel te veel.

Van tellen naar sturen

Bij Shyfter zien we dat het rekenwerk zelden het probleem is. De formules passen op een bierviltje. Wat ontbreekt, is betrouwbare input: wanneer begon de ziekte precies, was het een nieuwe periode of een herval, lag er een attest, wie verving wie? In de meeste zaken die we begeleiden zit dat verspreid over een gsm vol berichtjes, een Excel van de planner en de mailbox van het sociaal secretariaat.

Wat u minimaal moet vastleggen per afwezigheid, om de vier kengetallen elk kwartaal zonder giswerk te kunnen berekenen:

• de begin- en einddatum, en of het om een nieuwe periode of een herval gaat
• het type afwezigheid (ziekte, arbeidsongeval, klein verlet), zodat u geen appels met peren telt
• het statuut en het arbeidsregime van de werknemer, voor de juiste noemer
• of er een medisch attest is, en tegen wanneer

Met de module verlof en afwezigheden van Shyfter wordt elke afwezigheid op het moment zelf geregistreerd, het attest rechtstreeks in de app opgeladen, en is de afwezigheid meteen zichtbaar in de planning. Uw verzuimcijfers worden dan een export in plaats van een reconstructie achteraf. En het belangrijkste effect zit aan de andere kant: de planner ziet het gat om half zeven en niet om negen uur, en kan sneller een vervanger oproepen. Hoe u dat organiseert, leest u in onze aanpak voor last minute vervanging van personeel.

Het eerlijke slot? Een verzuimpercentage op zich verlaagt niets. Het wordt pas nuttig wanneer u het elk kwartaal op dezelfde manier berekent en het korte verzuim apart opvolgt, want daar zit de planning die u elke week opnieuw moet herbouwen.

Wilt u zien hoe uw eigen afwezigheden, planning en tijdregistratie op één plek samenkomen? Plan een gratis demo en we overlopen het met uw eigen cijfers.

Veelgestelde vragen

Tellen weekends en feestdagen mee als ik ziekteverzuim bereken?

Alleen als de werknemer op die dag normaal had moeten werken. In de noemer staan de werkbare dagen volgens het contract, en in de teller enkel de ziektedagen die op zo’n werkbare dag vallen. Voor iemand die vast op zaterdag werkt, telt de zaterdag dus wel mee.

Moet ik langdurig zieken meetellen in mijn verzuimpercentage?

Ja, anders kunt u zich niet vergelijken met de Securex-cijfers, die alle duurtijden bevatten. Maar bereken daarnaast een apart percentage voor kort verzuim tot één maand. In een klein team kan één langdurig zieke het totaal met meerdere procentpunten optrekken en zo het dagelijkse probleem verbergen.

Wat is een normaal verzuimpercentage in België?

Volgens Securex lag het totale ziekteverzuim in 2025 op 8,09 procent, met 10,73 procent bij arbeiders en 6,38 procent bij bedienden. Het korte verzuim tot één maand bedroeg 2,43 procent. Vergelijk uw team bij voorkeur met de categorie die het best overeenkomt met uw personeel.

Hoe vaak moet ik het ziekteverzuim berekenen?

Elk kwartaal is een goed ritme: kort genoeg om op tijd bij te sturen, lang genoeg om toevallige uitschieters uit te vlakken. Vergelijk een kwartaal altijd met hetzelfde kwartaal van vorig jaar, want verzuim volgt de seizoenen. Een volledige jaarberekening hebt u nodig voor de vergelijking met het Belgische gemiddelde.